واجب است . سنّت چنان كه در مجلَّدات گذشته توضيح داده شده است ، بر سه قسم عمده تقسيم مىگردد : قول معصوم ، فعل معصوم ، تقرير معصوم . و چون علوم ائمّهء معصومين عليهم السّلام چنان كه در مبحث گذشته متذكَّر شديم ، مستند به قرآن و اتّخاذ از پيامبر اكرم است ، لذا سنّت به معناى عمومى آن شامل قول و فعل و تقرير ائمّهء معصومين عليهم السّلام نيز مىگردد . سنّت بيك معنى مفسّر و مبيّن كتاب آسمانى است كه بدون آن نمىتوان از كتاب اللَّه مجيد بطور كامل استفاده نمود . كسانى كه گمان ميكنند قرآن به تنهائى بازگو كنندهء همهء عقائد و احكام و تكاليف بشرى با وضوح كامل مىباشد و نيازى به سنّت وجود ندارد ، قطعا يا از اسلام اطَّلاع صحيح ندارند و يا غرضورزى مىنمايند ، زيرا همه مىدانيم كه خصوصيّات عقائد و احكام و تكاليف در قرآن مجيد نيامده است و يقينى است كه عقول معمولى هم از بيان و يا فهم آنها ناتوان است . اگر سنّت از منابع اسلامى حذف شود ، فقط كلَّيّات عقائد و احكام و تكاليف و كلَّيّات اخلاق سازنده و داستانها براى عبرت گيرى مىماند كه در قرآن مجيد آمده است و مقدارى قضاياى كلَّى عقلى كه وافى به بيان خصوصيّات و توضيح و تفسير همهء عقائد و احكام و تكاليف اسلامى نمىباشند . گاهى از برخى ساده لوحان كه در مسير معرفت و اسلام شناسى قدمهاى نخستين را بر مىدارند ، شنيده مىشود كه قرآن براى ما كافى است ، لذا احتياجى به اخبار و احاديث نداريم همانطور كه در بالا اشاره كرديم ، اين ساده لوحان نه از اسلام اطَّلاعى كامل دارند و نه از منابع آن كه عبارتست از قرآن و سنّت و اجماع و عقل . اين ساده لوحان شنيده‌اند كه بايد قدم تازه اى برداشت و چيز جديدى گفت و از قيد تقليد رها گشت ، ( 1 ) ولى نمىدانند كه در مقابل تغييرات و دگرگونىهائى كه تحقيقات و نظرات و سخنانى جديدتر را ايجاب مىكند ، صدها قضاياى ثابت وجود دارد كه بدون آنها

--> ( 1 ) در يك بيت عربى ساده اين مضمون آمده است كه : قل للَّذى يدّعى فى العلم فلسفة حفظت شيئا و غابت عنك أشياء ( بگو به آن كسى كه در علم فلسفه اى ادّعا مىكند - چيزى را حفظ كرده اى ( و آموخته اى ) ولى چيزهائى از تو غائب شده است . ) يعنى علم بسيار اندك تو با جهل بسيار فراوانى كه دارى ، درد بيدرمان تست .